Ragnhildur á orðið ...

saga og starfsemi í 82 ár

Í febrúar 1928 varð hörmulegt sjóslys þegar togarinn Jón forseti fórst út af Stafnesi, fórust fimmtán skipverjar en tíu komust af. Umræður hófust þegar í samfélaginu um að koma þyrfti ekkjum og föðurlausum börnum til hjálpar. Skömmu síðar bauð stjórn Kvenréttindafélags Íslands (KRFÍ) öðrum kvenfélögum í Reykjavík til fundar til að ræða og hrinda í framkvæmd hugmyndum um almenna ekknastyrki. Fundurinn var haldinn hinn 20. apríl 1928 að Kirkjutorgi 4. Þar mættu 22 fulltrúar tíu kvenfélaga en þau voru: Kvenréttindafélag Íslands, Bandalag kvenna, Félag íslenskra hjúkrunarkvenna, Hvítabandið (eldri og yngri deild), Hið íslenska kvenfélag, Lestrarfélag kvenna, Kvenfélagið Hringurinn, Thorvaldsensfélagið og Verkakvennafélagið Framsókn. Einnig sátu fundinn fulltrúar Barnavinafélagsins Sumargjafar og Hjúkrunarfélagsins Líknar. Framkvæmdanefnd var kosin og hlaut hún nafnið Mæðrastyrksnefnd.

Frá stofnun 1928 til ársins 1939, þegar Mæðrastyrksnefnd var endurskipulögð og gerð að sjálfstæðri stofnun, var hún að mestu á vegum KRFÍ. Aðalverkefni nefndarinnar var að undirbúa grunninn fyrir almenna ekknastyrki. Það tókst og nokkru síðar hófst vinna við að afla stuðnings við að allar einstæðar mæður, ekkjur, ógiftar konur og fráskildar, fengju rétt til að fá greidd meðlög með börnum sínum. Jafnframt var unnið að því að þær fengju mæðralaun sem nægðu til að tryggja afkomu heimilis. Áfangasigur náðist 1935 með samþykkt svonefndra framfærslulaga, þar sem m.a. voru tryggð meðlög með börnum ekkna, mæðrastyrkur tekinn upp og sveitarflutningur mæðra og barna þeirra var afnuminn. Þá átti Mæðrastyrksnefnd Reykjavíkur frumkvæði að og undirbjó fyrsta frumvarpið um barnavernd sem varð að lögum á Alþingi 1932.

Saga Mæðrastyrksnefndar Reykjavíkur er saga um baráttu fyrir réttlátri og mannúðlegri félagsmálalöggjöf, einkum í þágu einstæðra mæðra og barna. Starf hennar hefur haft mikil áhrif, jafnt á almenningsálitið, löggjöf og framkvæmd laganna. Verkefni nefndarinnar hafa líka breyst í áranna rás og í takt við tímann því stöðugt fjölgar þeim sem leita til hennar. Aðstoðin miðast ekki lengur aðeins við einstæðar mæður og börn þeirra, því karlar hafa nú bæst í hópinn, bæði einstæðir og með forsjá barna, auk öryrkja, eldra fólks og útlendinga. Fjöldi úthlutana til einstaklinga og fjölskyldna var lengi vel undir 100 í viku hverri en á síðustu árum hefur þeim farið ört fjölgandi. Þær urðu um 120-150 að meðaltali á árunum 2006-2007, um 250-300 haustið 2008 og nú, haustið 2009, hefur verið úthlutað í viku hverri til um og yfir 400 fjölskyldna.

Mæðrastyrksnefnd Reykjavíkur úthlutar matvælum hvern miðvikudag en fatnaði og ýmsum smávörum fyrsta þriðjudag í mánuði. Þá hefur nefndin veitt fermingarstyrki á vorin og einnig styrki til að börn geti komist í sumarbúðir. Nýfædd börn fá vandaða gjafapakka með fatnaði og öðrum nauðsynjum. Sérstök jólaúthlutun er fastur liður í starfseminni og hefur hún hin síðustu ár verið í samstarfi við Hjálparstarf kirkjunnar og Rauða kross Íslands. Sjálfboðaliðar sjá um úthlutanir, venjulega um 20 eldri konur, sem sumar hafa gefið vinnu sína í mörg ár. Þær eru fulltrúar þeirra sjö kvenfélaga sem nú standa að nefndinni. En auk þeirra hafa nokkrir áhugasamir einstaklingar, bæði karlar og konur, unnið með nefndinni um lengri eða skemmri tíma.

Kvenfélögin að baki Mæðrastyrksnefndinni nú eru: Kvenréttindafélag Íslands, Thorvaldsensfélagið, Hvítabandið, Félag háskólakvenna, Hvöt, Félag sjálfstæðiskvenna, Kvenfélag Alþýðuflokksins og Félag framsóknarkvenna.

Mæðrastyrksnefnd flytur innilegar þakkir öllum þeim fjölmörgu sem stutt hafa starf hennar með fjárframlögum og öðrum gjöfum, stórum sem smáum, og ekki síst þeim sem gefið hafa vinnu sína margan, langan dag í þágu þeirra sem á aðstoð samfélagsins þurfa að halda.

Ragnhildur G. Guðmundsdóttir
formaður Mæðrastyrksnefndar Reykjavíkur

Í ár gefur SALKA hluta af ágóða sölunnar á dagatalsbókinni til Mæðrastyrksnefndar.